Actualiteit: Foto van Vlaanderen

Liesbet begon de gespreksavond met de actualiteit van de dag: Het VRT onderzoek 'Foto van Vlaanderen 2025'. Uit dit onderzoek van de VRT onder 2000 Vlamingen blijkt dat 1 op de 6 jongeren (12-44 jaar) minder progressief denkt; sommige jongeren vinden namelijk dat een man zijn vrouw mag slaan. Dit standpunt komt bij oudere generaties niet voor. Er is dus sprake van een verandering in hoe men tegen geweld aankijkt. Gendergerelateerd geweld kan zowel vrouwen als mannen treffen, en omvat fysiek geweld maar ook schijnhuwelijken. Hoewel mannen meestal minder zwaar worden getroffen, kunnen zij ook slachtoffer zijn.

Partnergeweld

Partnergeweld is een veelvoorkomend probleem; naar schatting heeft één op de drie mensen hier minstens één keer mee te maken gehad. Dit kan zich onder andere uiten in dominante gedragingen van de ene partner tegenover de andere, isolatie, fysiek geweld of seksueel misbruik.

• Ongeveer 75% van de mannelijke slachtoffers ervaart uitsluitend psychologisch geweld. Daarentegen wordt de helft van de vrouwelijke slachtoffers geconfronteerd met meerdere vormen van geweld. Mannen blijven doorgaans korter in een gewelddadige relatie, terwijl vrouwen vaker herhaalde incidenten binnen dezelfde relatie meemaken.

• Volgens vrouwen die geweld ervaren, is het zo dat acht op de tien kinderen getuige zijn van het geweld of zich in aangrenzende kamers bevinden, waardoor zij zich niet kunnen afsluiten. Hierdoor worden kinderen vaak ook slachtoffer, aangezien zij proberen de moeder te beschermen.

• Minder dan tien procent van de daders van geweld tegen vrouwen is niet bekend bij de politie. Dit is grotendeels te wijten aan de hoge drempel voor het doen van een melding, wat het voor de politie bemoeilijkt om effectief in te grijpen.

• Eén op de drie vrouwen ervaart aanzienlijke emotionele, financiële, materiële en administratieve afhankelijkheid. Dit geldt met name voor gezinsherenigers die voor hun verblijfsstatus afhankelijk zijn van hun partnerrelatie.

Hulpverlening

Veel slachtoffers hebben iemand in hun directe omgeving of een arts als vertrouwenspersoon. 

Het is van groot belang dat artsen vragen stellen over partnergeweld, omdat dit mensen de gelegenheid geeft erover te praten. Bovendien is zo'n vraag niet schadelijk als er geen sprake is van geweld. 

Hulp vanuit de politie of professionele hulpverlening is vaak minder toegankelijk. 40% vindt het niet gepast om naar de politie te gaan. Want angst om partner te verliezen wegens arrestatie. Of men vindt het geweld niet erg genoeg of zelfs normaal.

De zorgcentra voor seksueel geweld zijn relatief nieuw en daardoor weinig bekend bij het publiek.

Uit onderzoek blijkt dat 44% van de betrokkenen aanvankelijk probeert het probleem zelfstandig op te lossen. De ervaring van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen leert echter dat dit zelden leidt tot structurele oplossingen en dat men vaak na enkele weken opnieuw met geweld wordt geconfronteerd. 

Na verloop van tijd neemt de frequentie en intensiteit van het geweld doorgaans toe en ontstaat er een vicieuze cirkel. Daders schuiven de verantwoordelijkheid voor hun gedrag regelmatig af op het slachtoffer, dat deze schuld vervolgens vaak internaliseert. Zo kan bijvoorbeeld geweld worden toegewezen aan een niet opgeruimd huis, waardoor het slachtoffer zich verantwoordelijk voelt en schaamte ervaart over zowel de situatie thuis als het geweld binnen de relatie. Tevens komt het regelmatig voor dat slachtoffers met minder ernstige incidenten bij een vertrouwenspersoon testen hoe er wordt gereageerd, alvorens ernstigere feiten te delen.

Seksueel geweld

Onder seksueel geweld valt verkrachting, poging tot verkrachting en ongewenste intimiteiten. Liesbet leert ons dat 

• 1 op de 6 vrouwen hiervan slachtoffer.

• In 2/3 gevallen gaat het om de ergste soorten van seksueel, verkrachting of poging tot verkrachting. 

• Maar ook maakt 70% een andere vorm van seksueel geweld mee. Seksueel geweld zonder verkrachting heeft perceptie minder erg te zijn en wordt dus vaak geminimaliseerd. In de meeste gevallen is de dader een bekende van het slachtoffer, zelfs de levenspartner.

Wettelijk kader

Seksueel geweld is opgenomen in het strafwetboek. De bepalingen worden uitgebreid in het nieuwe strafwetboek. Er zijn de misdrijven:

1. Verkrachting
2. Aantasting van de seksuele integriteit
3. Voyeurisme
4. Wraakporno en  andere verspreiding van intieme inhoud

Sinds 2014 is voyeurisme  en de verspreiding van intieme inhoud strafbaar geworden en dit was dringend nodig. Want de afgelopen 10 jaar is dit  fenomeen enorm toegenomen door digitalisering. Via smartphones, applicaties en platformen is het eenvoudiger om de beelden te maken en te verspreiden. Er is immers weinig controle op het internet. 

De belangrijkste vraag van slachtoffers is de beelden offline te halen. 

Toestemming

Er is sprake van een  overtreding door seksueel geweld als er geen toestemming is. Toestemming moet uit vrije wil gebeuren. Er mag dus geen fysieke of emotionele dwang of dreiging te zijn. Slachtoffers in een afhankelijkheidsrelatie zijn hier immers vatbaarder voor. 

Dit is een belangrijk gegeven, want het niet expliciet verzetten of zwijgen, vaak uit angst om erger te voorkomen, betekent dus niet dat men toestemming geeft. 

Er moet toestemming zijn voor elke seksuele handeling en men mag deze ook intrekken omdat men zich bedenkt of er niet goed bij voelt. 

Men mag de ander ook niet beliegen en bedriegen om zo op valselijke wijze een seksuele handeling te stellen. 

Toestemming geven

Daarnaast ging Liesbet in over het belang om in staat te zijn toestemming te geven. De vrije wil om toestemming te geven mag niet aangetast zijn door drugs, alcohol, angst of ziekte… Was men toch niet bij vrije wil en werd men slachtoffer dan is het belangrijk om zo snel mogelijk aangifte te doen. Op die manier kan immers nog nagegaan worden of men in staat was toestemming te geven. 

Toestemming bij minderjarigen is een uitdagend thema voor de wetgever. Zodra de leeftijd van 16 jaar bereikt is kan toestemming gegeven worden voor seksuele handelingen naar leeftijdsgenoten en personen met een oudere leeftijd. 

Maar natuurlijk experimenteert men al vroeger met de seksualiteit. Daarom kan men vanaf de leeftijd van 14 jaar toestemming geven aan een andere minderjarige. Een minderjarige kan nooit toestemming verlenen voor een seksuele handeling door een gezinslid. Dit geldt ook voor gezinsleden van nieuw samengestelde gezinnen. Hier vallen ook andere personen onder die in een machtsverhouding tot hun staan, 

Ook voor speciale vormen van seksualiteit, zoals BDSM of groepsseks kan een minderjarige geen toestemming geven. 

Soorten van seksuele misdrijven

Vervolgens ging Liesbet in op de verschillende soorten van seksuele misdrijven.

• Verkrachting is de ergste vorm van overtreding. Sinds 1989 valt hier elke vorm van ongewilde penetratie onder. Ook iemand die gedwongen wordt om een penetratie te doen is een slachtoffer. 

• Aantasting van de integriteit, zoals het gedwongen worden toe te kijken naar seksuele handelingen is een andere vorm van seksueel geweld. 

• Voyeurisme is de laatste jaren een stuk eenvoudiger geworden omdat er meer middelen, zoals smartphones, beschikbaar zijn.

• Wraakporno en andere verspreiding van intieme inhoud is het laatste decennium ook enorm gestegen omdat digitalisatie dit vereenvoudigt. Ook als het slachtoffer toestemming heeft gegeven voor seksuele beelden, is het verspreiden van de beelden zonder diens toestemming strafbaar. Indien men dergelijke beelden ontvangt is de enige juiste reactie de beelden te verwijderen en melding te maken. Via hashing kan immers het verder verspreiden van de de beelden tegengegaan worden.

Conclusie

Het recente VRT onderzoek baart Liesbet duidelijk zorgen. De meningen die jongeren hierin naar voren schuiven duwen vrouwen in een meer afhankelijke rol ten opzichte van mannen. Dit maakt de kans om slachtoffer te worden van partner- of seksueel geweld groter.

Beleid dat seksueel geweld en partner geweld wil bestrijden moet daarom vertrekken vanuit 4 pijlers

• Preventie
• Bescherming
• Vervolging
• Beleid

Het beleid moet zowel rekening houden met de publieke ruimte, semipublieke ruimtes, werk en privé situaties. 

Het is belangrijk meerdere doelgroepen te betrekken bij het inrichten van de publieke ruimtes zodat er nagedacht kan worden hoe deze voor iedereen veilig ingericht kunnen worden. 

Op vlak van bescherming haalt men nu de dader weg uit de woning. Vroeger bracht men slachtoffer en kinderen naar een vluchthuis, maar u maakt men op deze manier aan de dader heel duidelijk dat deze in overtreding is en is er minder disruptie voor de slachtoffers. Indien men partners moet scheiden moet er ook binnen de twee weken een formeel opvolingstraject gestart worden. 

Camera’s helpen bij de vervolging. De politie beschikt over goede camerabeelden maar deze zijn vaak niet beschikbaar op semipublieke plaatsen. Vooral in cafés zijn in de buurt van de toiletten camerabeelden van goede kwaliteit nodig om daders te herkennen. Nogal wat gevallen van seksueel geweld vinden immers daar plaats. 

Zorgcentra seksueel geweld in ziekenhuizen verdienen meer bekendheid. Binnen zeven dagen na het incident kunnen slachtoffers hier terecht voor zowel fysieke als psychische zorg. Met toestemming wordt tevens forensisch onderzoek uitgevoerd, bedoeld als bewijsvoering in een rechtszaak. De zorgcentra beschikken over een specifiek stappenplan om deze processen te begeleiden.

Indien nodig kan doorverwijzing plaatsvinden naar andere professionals, zoals een psycholoog. Een case manager houdt toezicht op de opvolging van het slachtoffer en onderhoudt regelmatig contact, aangezien vragen en behoeften vaak pas later ontstaan.