De participatie van de burger in het publieke domein

Het publieke domein is volgens Hannah Arendt de wereld voor zover die ons ‘gemeenschappelijke thuis’ vormt. Het is de plek die wij gemeen hebben, die ons samenbrengt, maar ‘ook verhindert dat wij, bij wijze van spreken, over elkaar struikelen’. Samen leven betekent volgens Arendt dat zich tussen ons  een wereld van dingen bevindt, zoals een tafel zich bevindt tussen degenen die er aan hebben plaats genomen; als door elk ander intermediair worden mensen door de wereld tegelijkertijd verbonden en gescheiden. Volgens Arendt ligt de grote betekenis van deze ruimte erin dat ze ons korte particuliere leven een andere onsterfelijke betekenis geeft: zowel naar de kant van het verleden als naar die van de toekomst, ze was er voordat wij er aankwamen en ze zal er zijn na ons kortstondige verblijf. Ze is wat we gemeen hebben, niet slechts met onze tijdgenoten, maar ook met hen die na ons zullen komen.

Nu is het niet eenvoudig een publieke ruimte echt publiek te houden, een plek van verschil, ontwijking en ontmoeting toegankelijk voor iedereen waarbij een gezamenlijk eigenaarschap wordt ontwikkeld. Voor cultuursocioloog Pascal Gielen vormt het gebrek aan democratische cultuur een probleem, het feit dat in een steeds meer diverse samenleving de civiele ruimte, de maatschappelijke ruimtes waarin burgers kunnen oefenen in delibereren - het bewust overleggen -onder druk komen te staan. Plekken waar er marge is voor de kwaliteit van goede argumenten, het respect voor de waardigheid van de ander, voor balanceren en nuanceren, voor denken en handelen. Vanwege die onzekerheden en de toegenomen complexiteit geldt dan ookde oproep aan al wie in de openbare ruimte optreedt: er bestaat niets dat meer radicaal is dan de nuance (zie Jean Birnbaum in Le courage de la nuance). En die nuance kan verdiept worden door het begrip van, opnieuw, Hanna Arendt - enlarged mentality - : het denken en oordelen met een verbreed bewustzijn waarbij empathie -het inleven in de gedachten en leefwereld van de ander – als richtsnoer fungeert.

De sprekers

Filip De Rynck

Filip De Rynck is emeritus hoogleraar bestuurskunde aan de UGent. Voor zijn academische carrière werkte hij als opbouwwerker (Opbouwwerk Heuvelland, RISO West - Vlaanderen), als vormingswerker (Lodewijk de Raetstichting), als stafmedewerker en voorzitter van De Wakkere Burger, als staflid van de Koning Boudewijnstichting en als coördinator van het Westhoekoverleg.

Hij maakte zijn proefschrift (KULeuven, 1995) over streekontwikkeling in Vlaanderen en keerde naar de universiteit terug in 1997. Als academicus is hij gespecialiseerd in lokaal bestuur, stedenbeleid, binnenlands bestuur, beleidsnetwerken en burgerparticipatie. 

Zo was hij was coördinator voor de UGent in het Steunpunt Bestuurlijke Vernieuwing. Daarnaast participeerde hij in publieke initiatieven in het kader van het Vlaamse Stedenbeleid en was actief in het Kenniscentrum Vlaamse Steden. Als coördineerde leidde hij een reeks officiële commissies, waaronder de Commissie voor de Bestuurlijke Organisatie en de Hoge Raad voor Binnenlands Bestuur. In 2019 publiceerde hij samen met Stef Steyaert 'De Participatieve Omslag. Onze democratie in Transitie'.

Tinneke Beeckman

Tinneke Beekcman studeerde filosofie aan de VUB en de ULB en werkte daar ookals aspirant en postdoctoraal onderzoeker. In 2012 werd ze schrijfster en publiceerde ze ‘Door Spinoza’s Lens’. Daarna volgde in ‘Macht en Onmacht’ waarin de oorzaken van de maatschappelijke postmoderne vertwijfeling en de gevoeligheid van de democratie hiervoor  belicht worden. 

In 2020 bracht zij ‘Machiavelli’s Lef’ uit. Hierin houdt zij, net zoals de beroemde Florentijn, de maatschappij een spiegel voor over macht, uitoefening van gezag en burgerschap. Het boek werd bekroond met de Hypatiaprijs.

 Als columnist voor De Standaard en in andere media brengt zij regelmatig filosofische en politieke analyses.

Christophe Bush

Sinds 2020 is hij de directeur van het Hannah Arendt Instituut te Mechelen. De Holocaust vormt een rode draad doorheen het leven van Christophe Busch. Zo doctoreerde hij in de Holocaust & genocidestudies aan de Universiteit van Amsterdam met als proefschrift ‘Picturing Perpetration: the Holocaust seen through 'the image as message’’. 

Zijn onderzoek richte zich op daderschap bij collectief geweld, beeldvorming omtrent daderschap en concentratiekampen. Vooral  de geschiedenis van het kampcomplex Auschwitz-Birkenau kon op zijn aandacht rekenen. 

 Naast werkzaamheden in de forensische psychiatrie (daderbehandeling), was hij directeur van Kazerne Dossin: memoriaal, museum en onderzoekscentrum over Holocaust en mensenrechten.